Popołudniem dnia 19 kwietnia 2005 roku Plac św. Piotra pozostawał wypełniony wiernymi — sytuacja ta utrzymywała się nieprzerwanie od kilku dni, począwszy od śmierci Jan Paweł II, przyszłego świętego, który kierował Kościołem przez okres 26 lat, 5 miesięcy i 17 dni.
O godzinie 17:56 z komina Kaplica Sykstyńska uniósł się biały dym, będący czytelnym znakiem zakończenia konklawe i dokonania wyboru. Kardynałowie, zgromadzeni od dwóch dni na konklawe, wyłonili 265. następcę św. Piotra.
Dźwięk dzwonów Bazylika św. Piotra potwierdził uroczysty charakter wydarzenia, oznajmiając radość Kościoła z wyboru nowego Biskupa Rzymu, powołanego do kierowania „łodzią Piotrową”.
Wybranym został kardynał Joseph Ratzinger, prefekt Kongregacji Nauki Wiary, który przyjął imię Benedykt XVI.
Podczas audiencji generalnej w dniu 27 kwietnia 2005 roku wyjaśnił motywy swojego wyboru, wskazując przede wszystkim na postać Benedykt XV — papieża odznaczającego się odwagą w czasach wojny oraz szczególnym zaangażowaniem na rzecz pokoju. Jednocześnie przyznał, iż inspirowała go również postać Benedykt z Nursji, współpatrona Europy oraz uznawanego za „patriarchę monastycyzmu zachodniego”.
W swoim pierwszym przemówieniu jako papież Benedykt XVI określił siebie mianem „prostego i pokornego pracownika winnicy Pańskiej”, wyrażając zarazem ufność wobec Boga, który — jak podkreślił — potrafi działać także poprzez narzędzia niedoskonałe. Zwrócił się również do wiernych z prośbą o modlitwę w intencji swojej posługi.
